introduced
CTENOPHORA

Mnemiopsis leidyi A.
Agassiz,
1865
Nederlandstalige
info
Citaat uit
Volkskrant, 2 december, katern Kennis:
“Ribkwallen vreten de Oostzee leeg
Het Zee-instituur IFM-Geomar in Kiel slaat
alarm over de snelle toename van het aantal niet-inheemse ribkwallen
(Mnemiopsis leidyi) in de Oostzee. Tachtig exemplaren per kubieke meter
water zijn er al geteld; vijf weken geleden was dat er nog maar een. De
dieren komen vanuit de Amerikaanse oostkust in ballastwater van
schepen. Volgens onderzoeker Jamileh Javidpour vormen de ribkwallen een
ernstige bedreiging voor de visbestanden in de Oostzee. Als deze snelle
toename doorgaat, wordt ook de visstand in de Noordzee bedreigd.”
De
Amerikaanse ribkwal Mnemiopsis leidyi
was al iets eerder bekend van Nederland en waarschijnlijk heeft hij
hiervandaan de Oostzee bereikt. In 2006 kwam de Amerikaanse ribkwal
vanaf augustus massaal voor in de Grevelingen en de Waddenzee. Later
volgden ook waarnemingen in de Ooster- en Westerschelde. Ook al in 2005
was de ribkwal aanwezig in de Grevelingen. Marco Faasse en Marianne
Ligthart verzamelden ribkwallen op verscheidene plaatsen in de
Grevelingen, de Oosterschelde en de Westerschelde. De identiteit van de
ribkwallen is vastgesteld met behulp van morfologisch onderzoek en
DNA-onderzoek, gepubliceerd in het online tijdschrift ‘Aquatic
Invasions’ (Faasse & Bayha, 2006;
http://www.aquaticinvasions.ru/2006/index4.html). Arnold Tulp
publiceerde inmiddels in ‘Het Zeepaard’ over de Amerikaanse ribkwal in
de Waddenzee bij Lauwersoog en Den Helder. Mogelijk komt hij al
verscheidene jaren in Nederland voor. Meldingen van Bolinopsis infundibulum, een
oppervlakkig gezien gelijkende noord-Europese ribkwallensoort, hebben
misschien voor een deel betrekking op M.
leidyi.
Het
oorspronkelijke leefgebied van M.
leidyi omvat estuariene gebieden aan de Atlantische kusten van
Noord- en Zuid-Amerika. M.
leidyi verspreidde zich na de introductie in de Zwarte Zee in
1982 tevens naar de Zee van Azov, de Zee van Marmara, de Egeïsche
Zee en in een deel van de oostelijke Middellandse Zee. In 1997 werd ook
de Kaspische Zee gekoloniseerd. De introductie van deze ribkwal in de
Zwarte Zee is één van de meest beruchte introducties van
ongewervelde zeedieren. De na enkele jaren explosief toegenomen
populatie consumeerde enorme hoeveelheden zoöplankton, viseieren
en vislarven, met dramatische gevolgen voor het ecosysteem en de
visserij. Er volgde een totale herstructurering van het pelagische
ecosysteem en een ineenstorting van de visserij op ansjovis, die
honderden miljoenen dollars kostte. Gezien de dramatische gevolgen van
de introductie van M. leidyi
voor het ecosysteem en de visserij in de Zwarte en Kaspische Zee is het
gewenst in Nederland de effecten van het voorkomen van deze ribkwal te
volgen. De Waddenzee, de Zeeuwse zeearmen en de nabije kustzone zijn
zeer belangrijke kraamkamers voor schol en tong, vissoorten die voor de
Nederlandse visserij van levensbelang zijn. Deze wateren zijn voor een
groot deel ook belangrijke en kwetsbare natuurgebieden.
M. leidyi heeft een aantal
eigenschappen van zeer invasieve soorten: een uitgebreid oorspronkelijk
verspreidingsgebied met zeer hoge en zeer lage temperatuurextremen, de
capaciteit zich zeer snel te vermenigvuldigen, het vermogen te floreren
in estuariene and mariene wateren, in eutrofe en vervuilde
omstandigheden en zich na vestiging gemakkelijk te verspreiden.
Eén exemplaar van deze zelfbevruchtende hermafrodiet kan
voldoende zijn om een populatie te vestigen. Waarschijnlijk is deze
soort in Nederland terechtgekomen met ballastwater, evenals in de
Zwarte en Kaspische Zee. Verdere verspreiding in Europa is zeer
waarschijnlijk.
publications
Faasse,
M.A. & K.M. Bayha 2006. The ctenophore Mnemiopsis leidyi A.
Agassiz 1865 in coastal
waters of the Netherlands: an unrecognized invasion? Aquatic Invasions
1(4): 270-277. http://www.aquaticinvasions.ru/2006/AI_2006_1_4_Faasse_Bayha.pdf
Faasse, M.A. & A.H.M. Ligthart 2007. De Amerikaanse ribkwal Mnemiopsis leidyi
(Agassiz, 1865) in Zeeland. Het Zeepaard
67(1): in press.